 |
 |
| Odwiedzając Bieszczady, nie sposób
nie zauważyć, nie odłącznego elementu Bieszczadów, małych często
zniszczonych cerkiewek, których w Bieszczadach są ogromne ilości.
Obszar Bieszczadów do XIV w. leżał w granicach Rusi, która przyjeła
chrześcijaństwo obrządku wschodniego. Nawet po przejęciu tych ziem
do polski wyznanie się nie zmieniło. Do początku XVII w. większość
mieszkańców Bieszczad była obrządku wschodniego, a następnie aż
do połowy XX w. - gerkokatolickiego. Dążeniem kościoła
grekokatolickiego było wybudowanie świątyni w każdej wsi, dzięki
czemu w Bieszczadach powstały setki cerkiewek mniejszych
i większych. Niestety nie zachowały się żadne dokumenty mówiące
nam o powstaniu cerkwi, lecz pierwsze wzmianki o cerkwi
w Olchowcach pochodzą z 1440 roku. |
 |
 |
Ówczesne władze państwowe starały się
utrudniać adaptację cerkwi na
kościoły, niektóre cerkwie stanowiły magazyny dla PGR-ów, co
spowodowało ich ogromną dewastację. Obecnie na terenie Bieszczad
znajduje się 59 cerkwi, z czego 10 znajduje się w ruinie. Tylko trzy
znajdują się w rękach prawowitych właścicieli. Sześć z nich jest
użytkowanych przez wyznawców prawosławia. Pozostałe służą jako
kościoły rzymskokatolickie. Po 1945 r. wybudowano tylko dwie nowe
cerkwie grekokatolickie. Jeszcze gorszy los spodkał wyposażenie
cerkwi, zaledwie w jedenastu z nich zachował się ikonostas.
Zaginęło ok. 6000 ikon. pozostała część została albo rozkradziona
albo zniszczona. Trzeba zwrócić uwagę na to, że ikony z XV i XVI w.
nie były w Bieszczadach
|
że ikony z XV i XVI w. nie były w Bieszczadach rzadkością. Tylko
niewiele z nich można znaleźć w
muzeach, pozostała część została albo rozkradziona albo zniszczona.
Trzeba zwrócić uwagę na to, że ikony z XV i XVI w. nie były w
Bieszczadach rzadkością.
Innym przykładem cerkwi są cerkwie
występujące w południowo - wschodniej części Bieszczad. Dominują tu
cerkwie tzw. bojkowskie. Charakteryzowała się ona planem podłużnym,
trójdzielnym. Cały budynek otaczany był wydatnym dachem okapowym.
Bojkowszyzna był jedynym obszarem Karpat, na którym archaiczna
architektura była w użyciu do początku XX w. Innymi przykładami
tego typu architektury mogą być cerkwie w Bukowcu, Sokolikach
Górskich, Stuposianach oraz Wołosatem. Lecz z wszystkich bojkowskich
cerkwi w polskich Bieszczadach ocalała jedynie cerkiew w Smolniku
nad Sanem z 1791 r.
Na pozostałym obszarze Bieszczadów
występują cerkwie trójdzielne pokryte dachem kalenicowym. W
północnej części regionu dodawano zwykle od strony wejścia wieżę.
Większość tego typu cerkwi powstało w XIX w.
|
&nb W kilku wsiach powstały świątynie o
architekturze silniej osadzonej
w tradycji. Nieistniejąca już cerkiew w Hoszowie, miała nawę
przykrytą dwukrotnie łamanym zwieńczeniem brogowym. Nad babińcem
znajdowała się kaplica obwiedziona galerią. Podobnie wyglądały
cerkwie w Równi i Dwerniku.
&nb Na zachód od Wysokiego Działu
wyodrębnił się zupełnie inny styl zwany wschodniołemkowski. Są to
cerkwie na planie podłużnym, w których każda z trzech części jest
nakryta dzwonowatym dachem zwieńczonym cebulastym hełmem z
pseudolatarnią.
&n W XX w. rodzący się ukraiński ruch
narodowy spowodował duże ożywienie w budownictwie cerkiewnym.
Wznoszono najczęściej nowe cerkwie na planie krzyża z centralną
kopułą, gdyż taki styl został uznany przez Ukraińców za styl
narodowy. W sumie do 1939 roku wybudowano 41 nowych cerkwi, |
 |
